Stablecoin gửi tiền quốc tế: Rẻ thật hay chỉ trên lý thuyết?

Stablecoin gửi tiền quốc tế từ lâu đã được giới công nghệ blockchain tiếp thị như một cuộc cách mạng cho hoạt động chuyển tiền xuyên biên giới. Lời hứa rất hấp dẫn: giao dịch gần như tức thì với chi phí chỉ vài xu, loại bỏ hoàn toàn các trung gian tài chính truyền thống. Thế nhưng, một thí nghiệm thực tế của Ngân hàng Trung ương Italy vừa hé lộ bức tranh kém hào nhoáng hơn nhiều. Khi theo dõi toàn bộ hành trình của đồng tiền – từ tài khoản ngân hàng của người gửi qua ví điện tử, sàn giao dịch cho đến khi thành tiền mặt trong tay người nhận – chi phí thực sự hóa ra không hề rẻ hơn các kênh như Western Union hay Wise, thậm chí có lúc cao hơn đáng kể.

Nghiên cứu thực tế từ Ngân hàng Italy

Ngân hàng Italy (Bank of Italy) vừa công bố báo cáo số 86 thuộc chuỗi nghiên cứu về thị trường, cơ sở hạ tầng và hệ thống thanh toán. Để kiểm chứng khả năng tiết kiệm chi phí của stablecoin, nhóm chuyên gia đã tiến hành một thí nghiệm mua sắm ẩn danh quy mô lớn. Họ thực hiện 200 giao dịch chuyển tiền bằng USDC – một trong những stablecoin neo theo đồng đô la Mỹ phổ biến nhất thế giới – qua 10 hành lang chuyển tiền quốc tế.

Các điểm đến được lựa chọn đa dạng về địa lý và mức độ phát triển tài chính, bao gồm Argentina, Brazil, Nam Phi, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Nhật Bản. Kết quả cho thấy tổng chi phí từ lúc người gửi rút tiền từ tài khoản ngân hàng tại Italy đến khi người nhận nhận được tiền mặt tại địa phương dao động từ 0,3% đến gần 9% giá trị chuyển.

Những con số này không khác biệt đáng kể so với các dịch vụ chuyển tiền truyền thống lâu đời. Thời gian hoàn tất giao dịch cũng rất chênh lệch: nhanh nhất khoảng 20 phút nếu nước nhận có hệ thống thanh toán tức thì nội địa hỗ trợ việc rút tiền, nhưng có thể kéo dài đến hai ngày làm việc khi người nhận phải thông qua chuyển khoản ngân hàng thông thường.

Phát hiện này đặt dấu hỏi lớn về tính ổn định và độ tin cậy của stablecoin gửi tiền quốc tế như một công cụ kiều hối hàng ngày. Nghiên cứu nhấn mạnh rằng người dùng cần nhìn nhận rõ ràng giữa lời marketing công nghệ và thực tiễn vận hành tài chính toàn cầu.

Chi phí blockchain chỉ là phần nhỏ của bức tranh

Một trong những phát hiện then chốt và cũng là nghịch lý lớn nhất của nghiên cứu là phí giao dịch trên blockchain – thứ thường được quảng cáo là gần như bằng không – chỉ chiếm một phần cực nhỏ trong tổng chi phí. Đúng là việc chuyển USDC qua mạng blockchain, đặc biệt trên các giải pháp Layer-2 hoặc các chuỗi mới, có thể chỉ tốn chưa đến một xu Mỹ.

Nhưng đó mới chỉ là công đoạn vận chuyển giá trị thuần túy trên sổ cái phân tán. Toàn bộ phần còn lại của chuỗi giá trị mới là nơi phát sinh gánh nặng thực sự. Người dùng không chỉ trả phí để di chuyển token, mà còn chịu áp lực từ các bước chuẩn bị và kết thúc giao dịch.

Ba yếu tố tạo nên gánh nặng chi phí thực

Cụ thể, ba yếu tố chính tạo nên phần lớn chi phí cho người dùng cuối. Thứ nhất là phí chuyển đổi từ đồng euro sang USDC, và sau đó từ USDC sang tiền pháp định địa phương của người nhận. Mỗi bước quy đổi đều đi kèm phí dịch vụ và trượt giá nhẹ.

Thứ hai là chênh lệch tỷ giá hối đoái mà các sàn giao dịch và nhà cung cấp dịch vụ áp đặt. Khoản này thường không minh bạch và biến động mạnh tùy theo thanh khoản thị trường tại thời điểm giao dịch. Người gửi tiền dễ dàng mất lợi nhuận mà không nhận ra.

Thứ ba là phí xử lý của chính các sàn giao dịch tiền mã hóa và hệ thống ngân hàng nội địa ở cả hai đầu cầu chuyển tiền. Những khoản phí cố định này cộng dồn lại khiến tổng chi phí cuối cùng vượt xa kỳ vọng ban đầu của người dùng phổ thông.

So sánh hiệu năng với các kênh chuyển tiền truyền thống

Để có cái nhìn công bằng, cần đặt chi phí của stablecoin gửi tiền quốc tế bên cạnh các phương thức quen thuộc. Các ông lớn như Western Union hay MoneyGram thường thu phí cố định cộng với biên lợi nhuận trên tỷ giá. Tổng chi phí trung bình toàn cầu cho một giao dịch 200 USD vào khoảng 6-7%, tùy theo hành lang.

Các ứng dụng fintech như Wise hay Remitly cạnh tranh bằng mức phí thấp hơn, đôi khi chỉ 0,5-2% cho các tuyến phổ biến. Tuy nhiên, tốc độ có thể chậm và phụ thuộc vào giờ hành chính ngân hàng. Trong bối cảnh đó, mức 0,3% – 9% mà nghiên cứu ghi nhận cho thấy stablecoin không có ưu thế rõ rệt.

Thậm chí, với những hành lang nơi hạ tầng ngân hàng địa phương yếu hoặc người nhận bắt buộc phải rút tiền mặt, chi phí có thể đội lên cao hơn hẳn so với một ứng dụng fintech được tối ưu hóa cho kiều hối. Sự khác biệt nằm ở chỗ người dùng khó lòng dự đoán được tổng chi phí cuối cùng khi chọn stablecoin.

Vì nó phụ thuộc vào quá nhiều biến số như sàn giao dịch, phương thức rút tiền và biến động tỷ giá tức thời. Tính bất định này là rào cản tâm lý lớn đối với người lao động nhập cư cần đảm bảo dòng tiền ổn định về nhà.

Lợi thế thực sự mà stablecoin gửi tiền quốc tế mang lại

Dù không thể khẳng định stablecoin luôn rẻ hơn, nghiên cứu vẫn thừa nhận chúng mang lại những lợi thế mà các hệ thống truyền thống khó lòng bắt kịp. Những ưu điểm chính bao gồm khả năng thanh toán 24/7, không bị giới hạn bởi giờ hành chính hay ngày nghỉ lễ.

Điều này đặc biệt quan trọng trong những tình huống khẩn cấp khi người thân cần tiền gấp để chi trả viện phí hoặc khắc phục thiên tai. Thời gian xử lý nhanh vượt trội khi cả hai đầu đều kết nối với hệ thống thanh toán tức thì, có thể rút ngắn thời gian chờ đợi từ vài ngày xuống vài chục phút.

Tính lập trình cho phép tự động hóa các điều kiện thanh toán, mở ra tiềm năng cho các hợp đồng thông minh quản lý dòng tiền kiều hối theo mục đích sử dụng cụ thể. Ví dụ, tiền chỉ được giải phóng khi người nhận xác nhận đã mua thuốc hoặc đóng học phí.

Trong các hành lang mà cả người gửi và người nhận đều hoạt động trong hệ sinh thái tiền mã hóa, chi phí toàn trình có thể giảm mạnh. Nếu người nhận chấp nhận giữ USDC trong ví hoặc sử dụng trực tiếp để chi tiêu tại các điểm chấp nhận thanh toán, họ sẽ tránh được hoàn toàn các bước quy đổi tốn kém.

Đây chính là kịch bản lý tưởng mà những người ủng hộ tiền mã hóa hướng đến. Nhưng thực tế hiện nay vẫn còn xa vời với phần đông người lao động nhập cư, những người gửi tiền về quê nhà để chi trả các nhu cầu thiết yếu bằng nội tệ.

Tác động cụ thể đến kiều hối Việt Nam

Với cộng đồng người Việt Nam đang sinh sống và làm việc ở nước ngoài, đặc biệt tại châu Âu, Ý hay Mỹ, việc tìm kiếm kênh gửi tiền về quê nhà vừa rẻ vừa nhanh luôn là nhu cầu cấp thiết. Việt Nam liên tục nằm trong top các quốc gia nhận kiều hối lớn nhất khu vực Đông Nam Á.

Dòng tiền hàng năm lên tới hàng chục tỷ USD, đóng vai trò quan trọng trong ổn định kinh tế hộ gia đình và ngoại hối quốc gia. Nghiên cứu từ Italy cảnh báo rằng việc sử dụng stablecoin gửi tiền quốc tế hiện tại có thể không mang lại lợi ích chi phí như kỳ vọng, nếu người nhận cuối cùng vẫn cần tiền mặt để chi tiêu hàng ngày.

Các dịch vụ như M-Pesa, Remitly hay thậm chí các ngân hàng thương mại lớn có mạng lưới chi trả rộng khắp các tỉnh thành đôi khi vẫn là lựa chọn kinh tế hơn khi tính đủ mọi phụ phí. Người gửi cần cân nhắc kỹ lưỡng giữa tốc độ và tổng chi phí thực tế.

Tuy nhiên, bức tranh có thể thay đổi nhanh chóng. Nếu hệ sinh thái tiền mã hóa tại Việt Nam tiếp tục phát triển, ví điện tử nội địa có thể bắt đầu hỗ trợ trực tiếp USDC. Các sàn giao dịch trong nước cũng tích hợp sâu với hệ thống thanh toán bù trừ tự động Napas.

Khi đó, chi phí off-ramp có thể giảm đáng kể. Người nhận sẽ dễ dàng chuyển đổi hoặc sử dụng stablecoin ngay trong hệ thống tài chính số địa phương. Khoảng cách giữa công nghệ blockchain và đời sống thực tế sẽ được thu hẹp đáng kể.

Chính phủ và các tổ chức tài chính cần theo sát xu hướng này để xây dựng khung pháp lý phù hợp. Việc đảm bảo quyền lợi cho người gửi và người nhận là ưu tiên hàng đầu, đồng thời khuyến khích đổi mới sáng tạo công nghệ trong lĩnh vực thanh toán.

Góc nhìn tương lai về hạ tầng thanh toán

Báo cáo của Ngân hàng Italy không nhằm phủ nhận tiềm năng của công nghệ phi tập trung, mà chỉ nhấn mạnh rằng thị trường vẫn đang trong giai đoạn chuyển tiếp. Các quy định mới như MiCA tại châu Âu sẽ giúp chuẩn hóa quy trình off-ramp, giảm bớt rủi ro và nâng cao tính minh bạch cho người dùng.

Áp lực cạnh tranh từ các nhà cung cấp dịch vụ được cấp phép sẽ dần ép giá phí chuyển đổi xuống mức hợp lý. Khi hạ tầng ngân hàng số phát triển đồng bộ, bài toán chặng cuối sẽ được giải quyết triệt để hơn. Công nghệ chỉ thực sự tỏa sáng khi nó phục vụ nhu cầu cốt lõi của con người một cách đơn giản và hiệu quả nhất.

Nguồn: CoinDesk.